
با گذشت ۳ سال از شروع به کار "بانک اطلاعات فرهنگ و ادبیات کودکان ایران (ایرانک بانک)" نگاهی کوتاه خواهیم داشت به دستاوردهای این بانک اطلاعاتی که با هدف اطلاعرسانی و دسترس پذیر کردن مستندات و داده های موجود در زمینه ی فرهنگ و ادبیات کودکان شکل گرفته است.
امروزه شناسایی، ذخیره، ساماندهی و دسترسپذیر کردن میراث فرهنگی- هنری هر کشوری در تمامی زمینهها دانش بشری نه تنها یک ضرورت ملی است، بلکه به تازگی به یک ضرورت بینالمللی نیز تبدیل شده است. برای نمونه یونسکو در یکی از برنامه های خود با عنوان "حافظهی جهانی" مروج تفکر ایجاد آرشیوهای میراث فرهنگی به منظور حفظ این آثار است. جالب است بدانید 3 اثر نوشتاری ایران که در سالهای 2007- 2009 در این بخش به ثبت رسیدهاند عبارتند از: اسناد و مدارک اداری آستان قدس رضوی در عصر صفوی(2009)، قباله وقفی ربع رشیدی (2008) و شاهنامه بایسنقری (2007). بی گمان نقش نهادهای دولتی و غیردولتی فرهنگی – پژوهشی در شناسایی و اعلام ملی و جهانی این میراث فرهنگی بسیار مهم است. در حوزهی فرهنگ و ادبیات کودکان و نوجوانان ایران نیز کم نیستند آثار نوشتاری و شفاهی که باید به عنوان حافظه فرهنگی ملی و حتی جهانی به ثبت برسند. آثاری همچون: منظومهی " درخت آسوریگ" به عنوان کهنترین متن ادبی کودکان در ایران به زبان پهلوی با قدمتی نزدیک به ۳۰۰۰ سال، لوح های مشق کودکان در دوره باستان به خط میخی مربوط به سالهای ۲۰۰۰ تا ۱۵۰۰ پیش از میلاد به عنوان نخستین مستندات در حوزه ی آموزش و پرورش کودکان ایرانی، لالایی ها و ترانه های کودکانه به عنوان بکرترین و بومی ترین روایت ها ویژهی کودکان در ادبیات شفاهی و ....
موسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان نخست با هدف نگارش تاریخ ادبیات کودکان ایران و سپس با نگاه پژوهش جامع دربارهی نهاد کودکی، بیش از ۱۰ سال است تلاش دارد تا سیر شکلگیری این نهاد را در گذر زمان باتوجه به عوامل تاثیرگذار بر آن روشن سازد. حاصل این پژوهش تا کنون گردآوری بیش از 20 هزار رکورد اطلاعاتی شامل: منابع نوشتاری، دیداری و شنیداری بوده است. این منابع از سال 1380 نخست به شکل توصیفی- تحلیلی در کتاب 10 جلدی "تاریخ ادبیات کودکان ایران"(7 جلد تا کنون منتشر شده است) و سپس در 21 آبان 1385 به شکل توصیفی در "بانک اطلاعات فرهنگ و ادبیات کودکان" به جامعهی پژوهشی ادبیات کودکان ارائه شد.
در دسترس قرار گرفتن مجموعه کتاب های تاریخ ادبیات کودکان در داخل و خارج کشور نقش بسیاری در شناسایی و حفظ میراث نوشتاری و شفاهی ادبیات کودکان و نوجوانان ایران داشت که تدوام آن زمینههای آشنایی نسلهای آتی را با این مقوله فراهم میکند. اما مستندات شناسایی شده از زوایای گوناگونی میتواند دستمایهی کار دیگر پژوهشگران و علاقه مندان فرهنگ و ادبیات کودکان در داخل و خارج ایران باشد. کارشناسان موسسه برای تحقق این مهم راه اندازی"بانک اطلاعات فرهنگ و ادبیات کودکان ایران" را با هدف اطلاعرسانی در حوزهی فرهنگ و ادبیات کودکان ایران و دسترسپذیر کردن اطلاعات موجود در سطحی گسترده در دستور کار خود قرار دادند. با گذشت ۳ سال از راهاندازی ایرانک بانک، اطلاعات توصیفی – دیداری بیش از 13 هزار رکورد اطلاعاتی در 14 پایگاه اطلاعاتی این بانک (کتاب، متن نشریه، نشریه، سند، پایان نامه، گزارش و جزوه، تصویر کتاب/ نشریه، عکس، سرگذشتنامه، سازمان ها، حقوق کودک، ناشران، جایزه ها، گنج واژه) با امکانات محدود موسسه در اختیار جامعهی پژوهشی قرار گرفت، که قابل رویت و بازیابی است. جستوجو و دسترسی به اطلاعات توصیفی همین تعداد اطلاعات در این حوزه ی موضوعی ویژه، فارغ از محدودیت های زمانی و مکانی که بستر تحت وب این بانک اطلاعاتی برای همگان فراهم آورده است به تنهایی امکان بسیار خوبی در عرصهی پژوهش است. اما از طریق این بانک افزون بر آن، امکان دسترسی به محتواهای اطلاعاتی این رکوردها را از طریق سفارش از راه دور در داخل و خارج از کشور با توجه به حجم سفارش بین 1 تا 7 روز کاری نیز فراهم آوردیم. هر چند فکر خرید اطلاعات و هزینه کردن برای دسترسی به اطلاعات مستند هنوز جایی در فعالیت های پژوهشی ندارد و این بانک نیز با توجه به نبود پشتوانه ها و حمایت های مالی دولتی به سختی توانسته است بر هزینه های توسعه و پشتیبانی فایق آید، اما همچنان امیدواریم با اجرای طرح های جدید و معرفی این بانک به نهادهای آموزشی و پژوهشی به ویژه دانشگاه ها در داخل و خارج از کشور بتوانیم بر مشکلات اقتصادی که معمولا بر این گونه فعالیتهای فرهنگی سایه میاندازد غلبه کنیم.
در زیر نگاهی داریم به آمارهای کم، اما رو به رشد سفارشهای ایرانک بانک. شاید گزارش این آمارها در مقایسه با آمار بانک های اطلاعاتی بینالمللی کاریکاتوری بیش نباشد. اما با توجه به امکانات یک موسسهی نوپا و غیردولتی و گستردگی جغرافیای جامعهی سفارش دهندگان (تهران، مشهد، شیراز، اصفهان، کانادا، آلمان و فرانسه) میتواند حرکتی کوچک اما ضروری و تاثیرگذار تلقی گردد.
|
سال |
تعداد کل سفارش |
تعداد سفارش قطعی |
تعداد منابع
سفارشی |
|
1386 |
۱۲۲ |
۱۲ |
۱۷ |
|
1387 |
۷۱ |
۱۹ |
۴۷ |
|
۱۳۸۸ (فروردین- آبان) |
۶۴ |
۲۲ |
۸۹ |
جدول مقایسهای سفارشهای سالهای 1386-138۸
افزایش تعداد منابع سفارشی و کم شدن فاصلهی بین تعداد سفارش ها و سفارش های قطعی، تابعی از افزایش رکوردهای بانک اطلاعاتی، آشنایی بیشتر با این بانک اطلاعاتی و البته به احتمال زیاد افزایش پژوهش های مستند و دست اول در این حوزه ی موضوعی است. روی مورد آخر بیشتر حساس هستیم زیرا یقین داریم دسترسی به منابع اولیه در اجرای پژوهش های مستند و جدید تاتیر بسیار دارد و انعکاس پژوهش های انجام شده حجم کارهای موازی و تکراری را پایین میآورد. با توجه به اهداف شکل گیری ایرانک بانک خوشحالیم اگر توانسته باشیم در این زمینه نقشی داشته باشیم. سفارش اطلاعات یک پژوهشگر غیرفارسی زبان در سال جاری نیز نشانگر نقشی است که این بانک اطلاعاتی می تواند در تامین منابع مطالعاتی برای خارجیان داشته باشد.
در ابتدای سال جاری برای آگاهی از میزان اهمیت هر یک از پایگاههای ایرانک بانک برای کاربران، نظرسنجی را روی سایت قرار دادیم که در زیر نتیجهی آن را می بینید. گروه تمام تلاش خود را خواهد کرد در برنامهریزی سال آتی نیروی هر چند اندک خود را روی این نیازها و پاسخگوی به آنها متمرکز کند.
|
|
|
گزينه |
تعداد انتخاب
(شهریور- آبان) |
|
پایگاه کتاب |
۸۷ |
|
پایگاه متن نشریه(مقاله) |
۲۲ |
|
پایگاه نشریه |
۸ |
|
پایگاه سند |
۲ |
|
پایگاه پایان نامه |
۴۱ |
|
پایگاه گزارش و جزوه |
۵ |
|
پایگاه تصویر کتاب/ نشریه |
۱۴ |
|
پایگاه عکس |
۵۳ |
|
پایگاه سرگذشتنامه |
۱۲ |
|
پایگاه سازمان ها |
۴ |
|
پایگاه حقوق کودک |
۱۷ |
|
پایگاه جایزه فرهنگی- هنری |
۱۰ |
|
پایگاه ناشران |
۱۱ |
|
پایگاه گنج واژه (تزاروس( |
۸ |
|
روند رو به افزایش بازدید کنندگان از ایرانک بانک، در سال های ۲۰۰۶- ۲۰۰۹ یکی دیگر از انگیزه های مسولان موسسه در ادامهی این راه دشوار است.

|
2005 |
1,428 |
|
2006 |
14,034 |
|
2007 |
34,825 |
|
2008 |
58,145 |
|
2009 |
59,244 |
|
Total |
167,676 |
نمودار و جدول آماری بازدید کنندگان از ایرانک بانک بر پایه اطلاعات سایت وب استار
این روند رو به رشد ما را بر آن میدارد تا به راهکارهای دیگر برای دسترس پذیر کردن تمامی مستندات در این حوزه بیاندیشم و همچنان امیدوار هستیم بیش از گذشته از همراهی پژوهشکران و علاقه مندان فرهنگ و ادبیات کودکان ایران برخوردار باشیم و البته توجه برنامهریزان و سیاستگذاران ملی این عرصه نیز در ضرورت حمایت و پشتیبانی از چنین طرحهای ملی بسیار مهم است.